یکشنبه, ۲۴ شهریور ۱۳۹۸
Sunday, 15 September 2019

ساخت های جسمانی در نظریه بوردیو Featured

بوردیو در کتاب تمایز ظریف(1982) نظریه ای با نام «فضای اجتماعی» تدوین کرده است. شما می توانید «فضا» یا محیط را نقشه ای جغرافیایی تصور کنید، که بر روی آن قشرهای اجتماعی گوناگون بر اساس وضعیت اجتماعی اقتصادی و شیوه زندگی شان ترسیم شده اند.

شیوه های زندگی متنوع در عمل سبب پیدایش شکل ها و خصوصیت های گوناگونی می شود. این به آن معنا است، که شرایط مختلف هستی سبب پیدایش انواع گوناگون زندگی کردن در جامعه می شود. هر یک از قشرهای جامعه دارای نشانه های نمادین و سبک زندگی خاص خوداند: شیوه لباس پوشیدن، نوع و شیوه ورزش کردن، شیوه غذا خوردن، طرز بیان و غیره. برای مثال، فرهنگ بدنی طبقه های پایین با ویژگی هایی چون آگاهی کم از بهداشت، صرف غذای سنگین و ناسالم و غیره مشخص می شود. در قشرهای بالا ما شاهد روندی فزآینده در سلیقه ای و سبکی شدن زندگی هستیم که نشانه های آن در کنار گذاشتن شیوه های ابتدایی، اصلی و ضروری زندگی و توجه به ظاهرسازی دیده می شود، و مهمترین جلوه آن استفاده از کالاهای تجملی است. بوردیو الگوی اصلی هر یک از گروه های اجتماعی را عادت واره(خوگیری)[1] می نامد. فهم ویژگی های خوی رفتاریِ هر یک از قشرهای اجتماعی برای درک و قضاوت درباره انسان و نظم اجتماعی که در آن زندگی می کند، اهمیت دارد. عادت واره هرگز به معنای توافق کردن آگاهانه، دقیق و با نقشه در مورد ظواهر یا عینیت های زندگی نیست، آن را بیشتر عناصر فرهنگی ناآگاهانه باید به حساب آورد. در واقع نوعی هنجارمندی رفتار یا خصوصیت ها در محیط مناسب است. عادت واره به صورت طرح های گوناگون در اختیار تفکر و کنش انسان قرار می گیرد. هر چه آگاهی در سطوح بالاتری قرار گیرد، عادت واره جنبه آگاهانه تری پیدا می کند. عادت واره و اصول حاکم بر خلق شکل های نمادین عمل را باید در «سلیقه»[2] یا «ذائقه» جستجو کرد. سلیقه «در هر نظامی از طرح های طبقه بندی شده، تنها بخش آگاهانه در دسترس انسان قرار می گیرد». سلیقه در روندهایی مانند قضاوت درباره هنر، ادبیات و فیلم، شیوه بیان خود، خندیدن، نوع لباس، عادت های غذا خوردن تجلی پیدا می کند و نشان دهنده جایگاه اجتماعی انسان است.

به طور مثال تفاوت طبقاتی را می توان در زمینه شیوه غذا خوردن مشاهده کرد. ذائقه برای شماری از غذاها، به تصور ما از بدن و تصور ما درباره پیامدهای مواد غذایی معین برای بدن بستگی دارد، این امر نیز به تفسیر طبقاتی ما از قدرت، زیبایی و بهداشت وابسته است. قوت جسمانی برای طبقه های پایین اهمیت دارد، بنابراین به غذاهای ارزان، مقوی و پرانرژی گرایش دارند (خوردن با دهان پر و چپاندن لقمه های حسابی در دهان برای طبقه های پایین از خصوصیت های مردانگی است، بنابراین، برای اینها غذاهای سبک راضی کننده نیست، برعکس طبقه های بالا غذاهای خوشمزه و سبک را ترجیح می دهند که سبب چاقی نشود، به دلیل اینکه قیافه و شکل ظاهری برایشان اهمیت دارد و همچنین بین خوردن آزاد و بدون قید و بند و خوردن به شکل کاملا رسمی اختلافی است که در این دو طبقه می توان دید). بوردیو، بدن را غیرقابل منازعه ترین تجلی ذائقه ی طبقاتی می داند و معتقد است که نحوه برخورد و مواجهه با بدن، تغذیه کردن آن مراقبت و نگه داری و حفظ آن، بیانگر عمیق ترین لایه ها و تمایلات و عادت واره های ماست. مثلاً بوردیو در قلمرو جنسیت نشان می دهد که فلسفه ی عملی بدن مردانه، تداعی کننده قدرت و برتری جسمانی است که تجلی خود را در همه ی حالات مردانه به ویژه هنگام غذا خوردن نشان می دهد؛ ازاینرو، از تقسیم (فرهنگی) غذا بین دو جنس صحبت می کند؛ از همین روست که از مردان انتظار می رود بیشتر بخورند و بیشتر بنوشند و سبک خوردن متفاوتی داشته باشند. ذائقه ها و سبک های اشاره شده ی بوردیو نسبیت های زمانی و فرهنگی داشته است اما مفهوم سازی او در توجه به قالبهای بدنی ذائقه و هویت، ارزشمند است. تاملی در رفتارهای مردانه و زنانه در ایران، هنگام نشستن در کنار سفره یا میز غذا (در حوزه خصوصی و عمومی)، نحوه برداشتن، انتخاب و خوردن غذا، شیوه ایستادن و راه رفتن، نوع استفاده از کارد و چنگال، نوع استفاده از زبان غیرکلامی و غیره، گویای این ذائقه های متفاوت است. بنابراین به نظر بوردیو، عادت واره بر روند پیدایش آگاهی از بدن تاثیر می گذارد و منشا اخلاق بدنی است. سه عنصر اخلاق بدنی، عادت واره و شیوه زندگی در زیر سقف هویت همنشین یکدیگرند.

از طرفی عادت واره و به عبارتی ساخت جسمانی، نظامی از تمایلات است که از پیچیدگی های کنشگر انسانی به دست می آید، که با این تعریف می توان ورزش را یکی از عرصه های مهم ظهور نمادین شیوه زندگی دانست. ورزش، رسانه بسیار مناسبی برای نمایش شیوه ی زندگی است. همان طور که شرح داده شد، انتظارهایی که قشرهای گوناگون از ورزش دارند بسیار متفاوت است، حتی کسانی که به یک قشر اجتماعی تعلق دارند، گاهی از ورزش، انتظارهای متفاوتی دارند. این امر در مورد پایگاه های اجتماعی نیز صادق است. پایگاه های اجتماعی متفاوت انتظارهای گوناگونی از ورزش دارند(همان: 111).

در ورزش های محبوب طبقه های پایین، به رابطه ابزاری با بدن خود اشاره می شود. بدن آنها ابزاری برای کار کردن و نان درآوردن است، نه برای نمایش دادن. این امر را می توان در فرهنگ بدنی آنها از جمله کم توجهی به سلامتی، غذا خوردن ناسالم و...دید. چنین گرایشی در انتخاب ورزش مورد علاقه ی این گروه نیز دیده می شود. اعضای این گروه به ورزش هایی گرایش دارند که مقاومت در برابر درد و سختی و قدرت بدنی بیشتر را طلب می کند(مشت زنی، کشتی، زورآزمائی...). ورزش هایی مانند مشت زنی تنها از عهده ی اعضای قشرهای پائین بر می آید (در محافل مشت زنی بسیاری بر این باور اند که بهترین مشت زنها کسانی اند که از میان اقشار از نظر اقتصادی و اجتماعی پایین می آیند).

در طبقه های اجتماعی بالا، سرگرمی های ورزشی چوگان، قایقرانی، پرورش اسب، سوارکاری، گلف، تنیس و اسکی... که با سلیقه قشرهای فوقانی جور در می آیند: ورزش کردن در مکان های مخصوص(کلوپ های خصوصی)، به وقت دلخواه، تنها با همبازیهای گزیده شده. در این ورزش ها فرد است که آهنگ حرکت بازی، میزان انرژی و نیروی هزینه شده را تعیین می کند. در اینجا خبری از نبرد تن به تن نیست، آن طور که در ورزشهای عمومی و محبوب مرسوم است، بلکه در اینجا انسان با طبیعت درگیر است(قایقرانی واسکی). دراساس حتی فکر رقابت در سایه ی ارزش والای احترام به فردیت قرار دارد. و نیز طبقه های بالا به تناسب اندام، ظرافت و امکانی برای برقراری روابط اجتماعی می اندیشند، روابطی که می توان از آن در حوزه شغلی بهره برداری کرد.

 

منبع

-Bourdieu, P. (1982). Die feinen Unterschiede, Kritik der gesellschaftlichen Urteilskraft Frankfurt am Main.

-ذکایی، محمد سعید و مریم امن پور،(1392)، درآمدی بر تاریخ فرهنگی بدن در ایران، تهران، تیسا.

- ویس، اتمار، (1389)، مبانی جامعه شناسی ورزش، ترجمه کرامت اله راسخ، تهران، نشر نی .

 

 

[1] -Habitus

[2]-Geschmack

Last modified on UTCEدی+00:001ق ظUTCE_چهارشنبهق ظUTCE_چهارشنبهEدیق ظ14823147801UTC

Share this article

جراید ورزشی

تماس با ما

آدرس: خیابان ولی عصر -بالاتر از چهارراه پارک وی-جنب بانک آینده -پلاک 2784-طبقه سوم-دفتر فدراسیون  بین دانشگاهی جهان

پست الکترونیک: samirakhanmohammadi@ssoa.ir

 

آمار بازدید

95678
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
54
38
95678

پیش بینی امروز
48


35.171.146.16